Müzikoloji kavramı, matematik, fizik, geometri, astroloji gibi birçok ilmi içerisinde barındıran bir bilimdir. Bunların yanı sıra birbirini tamamlayıcı olan diğer başlıkları da ele alacağız. Etnoloji kavramı, aslında köken (ırk) bilim olarak çalışmalar yapmakta olan bir alandır. Fakat karşılaştırmalı müzikoloji olarak bilinen araştırma alanı, daha sonra etnomüzikoloji kavramı ile tartışmalı bir süreçten geçerek birleşmiştir. Etno kelimesi köken (ırk) bilimi anlamında iken, müzikolojiyle birlikte kullanıldığında, ortaya çıkardığı anlam olarak halk manasını taşır. Bu sebeple, etnoloji köken bilimi içerirken, etnomüzikoloji halk bilimini ele almaktadır. Cecil Sharp, Bela Bartok, Zoltan Kodaly gibi araştırmacılar, bu alanla ilgili araştırmalar yaparken karşılaşacağımız önemli araştırmacılardır. Etnomüzikoloji kavramı ise, müzikolojik tartışmalar ile ortaya çıktığı düşünülse de Folklorcular üzerinden geliştiği biliniyor. Klyment Kvitka, 1880’de Etnomüzikoloji kavramını ortaya çıkarmasından sonra, bu kavramı “Etno-müzikoloji” şeklinde ayrı olarak değil de “Etnomüzikoloji” olarak tek bir kavram olması gerektiği savunmasını iki ayrı makalesinde anlatmaktadır.

Sosyolojiye gelecek olursak, “Yaşlı Kulübü” kurulması konusu; “Ülkemizde yaşlılar için boş zamanları değerlendirmeye yönelik bakım hizmetleri kapsamında ilk uygulama 1991 yılında İl Sosyal Hizmetler Müdürlüğü’nün girişimiyle “Yaşlı Kulübü” kurulması olmuştur. Yaşlı kulüpleri çok yönlü hizmet sunabilen, bünyesinde kütüphane, oyun salonları, müzik ve konser çalışmaları, tiyatro ve diğer gösterilerin sergilenebileceği yerlerdir.” Görüldüğü üzere müzikolojinin sosyoloji alanındaki yeri ve biçimi bu haliyle ve farklı biçimlerde karşımıza çıkmaktadır. Sosyolojiyi, Musiki bakımından farklı bir konu ile ele alacak olursak eğer, meyhane müziği diye bilinen gazino kültürünün, ampirik-sosyolojik çalışmalara konu olmuş olması dikkat çekmektedir. Kapsamlı bir doktora tezi yazılabilecek kadar ilgiye değer görülmüştür. Müziğin insanlar üzerindeki etkisi değil de, hangi müziğin, hangi toplumdan aktarıldığı ve hangi toplumun yapısı olduğu sorusu üzerine çalışılması, çok yönlü ve döngüsel olmasını sağlamıştır diyebiliriz, müzik sosyolojisi çalışmalarının aslında birbirine zıt durum ve yaklaşımlardan kaynaklandığını da söyleyebiliriz.

Arkeoloji bilimi üzerine birçok örnek gösterilebilir, göbekli tepe buna en yakın tarihsel bulgudur. Ancak bunların dışında, Nil nehri kenarında yapılan arkeolojik çalışmalar sonucu ortaya çıkarılmış enstrümanların, Arap musikisini M.Ö 3000 yılına kadar götürebileceği söylenmektedir. Ayrıca bu ve benzeri çalışmalar sayesinde bulunan tarihi kanıtlar, birbirinden ayrı olgular değil de, aslında birbirini tamamlayan farklı ırk ve din yapıları olsa dahi, birbirlerine oldukça benzeyen sanat ve ilmi ortaya çıkarmaktadır. Bununla beraber, müzik arkeoloji çalışmaları ile Paleolitik bazı yapılarda enstrümanların bulunması tarihin ve dönemin yapısının bir başka yansımalarıdır.

Müzikoloji disiplininin, psikoloji alanındaki yerine bir göz atalım. Her ilmin kendi amacı olduğu gibi, psikoloji ilmi de tıp üzerine deneysel çalışmalar yapmaktadır. Müzikoloji açısından verilebilecek birçok örnek olmasıyla birlikte, bizim değineceğimiz örnek El-Kindi’nin günümüze gelebilmiş edebi metinleri olan risalelerinden edindiğimiz bazı çalışmalarıdır. El-Kindi gibi birçok araştırmacı bu ilim üzerine çalışmıştır. Bu metinlerden edinilen bilgiye göre, insan ruhunun derinlikleri müzik ile işlenmektir. Psikolojide aklın ve düşüncenin vücut üzerindeki tesirini, bilinçli yöntemler ile deneylere tabi tutmak ve bunun gibi birçok farklı yöntem üzerinden tedavi veya tedaviye destek amacı ile yapılan çalışmalar olduğu gibi, risalelerde de ortak amaçlar üzerine farklı yöntemler uygulanmaktadır. Müziğin kozmik sırlarını deşifre etmek üzere ve seslerin belirlenmiş uyumlu aralık oranlarıyla insan vücudu üzerindeki etkisi, bu oranların kozmik etkileri ile yine insan vücudu üzerindeki etkisini ele almaktadır. Bu oranların teorisi ele alındığında geometri, matematik, uzay zaman, gibi ilimlerin kullanıldığı ortaya çıkmaktadır. Bununla birlikte organoloji çalışmaları yapılmaktadır. Belirli orandaki bu seslerin elde edildiği enstrümanlar dönemlere göre değişerek gitmektedir. Fakat El-Kindi’nin risalelerinde, daha çok makam terimi üzerinden ve oranlara verilen, her birinin başka manaları temsil etmekte olduğu makam isimleri ile anlatılmaktadır. Psikolojik tedavi veya tedaviye katkı olarak yapılan bu çalışmalar, psikolojinin dışında kalan tedaviler içinde kullanılmıştır. Müzik, seslerin uyumlu ve uyumsuz oranlarını göstermek, bununla birlikte ritim biçimlerini göstermek amacı ile çeşitli enstrümanlar üzerinden anlatılmıştır. Bu durum organoloji çalışmalarını bir hayli etkilemiştir. İnsan veya hayvan türleri gibi birçok doğal sesleri taklit etmek üzere üretilen aletler, biraz önce bahsettiğimiz üzere, kozmoloji ve astroloji gibi farklı alanları da içine alan çalışmalar için üretilmeye devam etmiştir. 

Kaynakça 

Düzenli, F. (2011). Geleneksel Türk Ailesindeki Dönüşümün Sosyal Politikaya Etkisi. İstanbul Üniversitesi. 

Çobanoğlu, S. (2020). HALKBİLİMSEL AÇIDAN TÜRK DÜNYASI SOSYOKÜLTÜREL BAĞLAMINDA ETİK VE METAETİK. Uluslararası Halkbilimi Araştırmaları Dergisi, 3(5), 147-168.  

Ayas, G. (2015). Müzik Sosyolojisi Sorunlar-Yaklaşımlar-Tartışmalar. Doğu Kitabevi. 

Yazar: Onur Yıldırım 
İletişim: yildirimon23@itu.edu.tr