Fransız Lavta tablaturası olarak bahsi geçen bu el yazması eserin, 1710-1735 yılları arasında oluşturulmuş olduğu bilinmekte. Kitabın tamamına ulaşabileceğiniz linki yazının sonunda bulabilirsiniz.

Eser içerisinde çeşitli Fransız dans müziklerinden oluşan 136 müzik eseri vardır ve bu eserler 11 telli lavta için yazılmıştır. Çeşitli bestekarların müzik eserlerini içeren bu kitaptaki müzik eserlerinin kime ait olduğu belirsiz veya yalnızca baş harfleriyle tanımlanmış olarak görüyoruz ancak kitap içerisindeki iki eserin Jan Antonin Losy ve Jacques Gallot’a ait olduğu görülmekte. Aynı zamanda bu eser bize barok dönem lavta müziği hakkında bilgi sunmaktadır. Müzik eserlerinin başında “Gavotte, Allemande” gibi kelimeler görüyoruz. 

Gavotte: Fransa’da bir dans türüdür. Öpüşme dansı olarak geçer. Eser içerisinde bu dans türünün müzik bestesini görüyoruz. 

Bourre: Fransa’da bir halk dansı türüdür. Saray dansı olarak da bilinir. 

Allemande: Fransızca Alman anlamına gelmektedir. 15. Yüzyılda Fransa’da oynanmaya başlayan, iki kişilik oynanan Alman dans türüdür. Eksik ölçüyle başlayan bir yapısı vardır. Bu dans türü 17. yüzyılda popülerleşmiştir. 

Görselde yer alan küçük kıvrımlı işaretler muhtemelen trill veya mordent gibi süsleme işaretleridir. Ölçü çizgilerinin kullanımı müzisyenin, çalınan bu müzik eserinin ritmik yapısını anlamasını sağlamak amacıyla gösterilmiş olması yine başka bir ihtimal. (x) işareti iste tahminlerimize göre sus işareti anlamında kullanılmıştır. Harfler ise lavtanın perdelerini ifade etmek için kullanılmış olabilir. Elbette bu müzik yazısında kullanılan işaretlemeler üzerine düşüncelerimiz yalnızca bir tahmindir, bu hususta farklı araştırmalar yapılabilir.

Barok döneminin izlerini taşıyan ve o dönemin müzikal farklılıklarını yansıtan Fransız Lute Tablaturası bu el yazması eser, barok dönemi izlerini taşımakla birlikte doğu müziği etkilerini de yansıtmaktadır. Eserler içerisinde doğu müziği ile ilgili doğrudan bir işaretleme veya ifade kesin olarak görülmese de içerisindeki eserlerin bestekarlarından biri olan Jaques Gallot’un o dönem doğu müziğinden etkilenmiş Fransa’nın bu etkisini kendi eserlerinde kullanmıştır. Jaques Gallot’un fa diyez minör prelüdünde doğu müziği yapısı içeren bir figür kullanmış olması bize bu etkiyi göstermekte. Bu sebeple el yazması eserde doğu müziği etkisinin araştırılması incelenmesi önemli bir tarihsel çalışmayı ortaya koyabileceği kanaatindeyiz.  

Fransa’nın Doğu müziği ile etkileşimi bu dönem (16.yüzyıl) iyice belirginleşmiştir fakat Jacques Gallot’un fa diyez minör prelüdünde kullandığı mikroton aralık, tarihsel açıdan düşünüldüğünde muhtemelen Osmanlılardan etkilenerek eserinde kullanmış olduğu düşüncesi, Türk müziğinin 16. yüzyılda Fransa’da “Turquerie” akımıyla popüler hale gelmesinden ve Fransız operalarında egzotik bir tema olarak kullanılmasından dolayı, tarihsel açıdan bu düşünce yanlış olmayacaktır. Fransa’nın Doğu müziği ile etkileşimi Haçlı Seferleri’nden itibaren başlamış ve Rönesans döneminde daha belirgin hale gelmiştir.

Alman müziğinin ve Doğu müziğinin etkisini, Türk ve Batı müzik yapısını, Barok dönemi içerisinde işlemiş olan Fransız müzisyenler, Müzik tarihinde önemli bir yer bulmuş oldular. Ritmin ve melodinin izlerini kültürel bir çerçeve içerisinde resmetmiş Fransız müzisyenlerin tablosuna tanıdık bir göz ile bakmaya çalıştık. Ek olarak, Gökhan Yalçın’ın Rauf Yekta Bey’den elde ettiği bilgiler doğrultusunda bir yazısında aktardığı üzere; Müzikolog Luis Albert Bourgault-Ducoudray, 1875 tarihinde Fransa hükümeti tarafından Doğu musikisi hakkında bilimsel araştırma yapmak üzere Doğu memleketlerine seyahat etmiş ve hatta İstanbul’a kadar gelmiştir. Aynı kültürel yaklaşımlar günümüzde hala devam etmekte.

 Jacques Gallot’un bahsi geçen F# minör prelüdü;

Kaynakça:

The New York Public Library. (1710-1735). Collection of lute music in French lute tablature. NYPL Digital Collections.

Yalçın, G. (2021). Fransız Müzikolog Louis Albert Bougrault-Ducoudray’e Göre Doğu Kromatiği Ve Armonizesi. 

Yazar: Onur Yıldırım
İletişim: yildirimon23@itu.edu.tr